Geneesmiddelen kunnen sneller én goedkoper op de markt en bij de patiënt komen

2 min leestijd

Een Haagse apotheker gaat terwijl hij verwijten naar de farmaceutische industrie uitspreekt, een geneesmiddel zelf namaken. Huisarts Hans van der Linde betoogt in Trouw van 6 december ook dat het de ontwikkelaars van geneesmiddelen alleen om marketing en opkopen van innovaties van anderen te doen is. Met wijzen en verwijten komen geneesmiddelen niet sneller en goedkoper bij de patiënt terecht. Er is namelijk wel grote maatschappelijke winst te behalen als al in een vroeg stadium het potentiële succes of falen van een nieuw geneesmiddel voorspeld kan worden. Een aantal technologische ontwikkelingen, waaraan TNO werkt, brengt dit binnen handbereik, stellen TNO’ers Peter van Dijken, Han van de Sandt en Wouter Vaes.

De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) bracht onlangs een rapport uit waarin ze de problemen van het huidige model voor geneesmiddelenontwikkeling aankaart. Het ontwikkelproces kan sneller, beter en goedkoper stelt de RVS. De ontwikkeling van nieuwe medicijnen duurt ontzettend lang en de kosten zijn enorm. En van veel kandidaat geneesmiddelen blijkt pas heel laat in het traject dat ze niet veilig zijn of niet minder werkzaam dan verwacht. Negen op de tien veelbelovende middelen vallen af tijdens dure klinische studies. Alle gemaakte kosten worden vervolgens doorberekend in de geneesmiddelen die wél op de markt komen.

Preklinische modellen goed karakteriseren

Waarom falen zo veel kandidaat geneesmiddelen zo laat in het ontwikkelproces? Een belangrijke eerste factor is de gebrekkige kennis van modellen die worden gebruikt tijdens het preklinisch effectiviteitsonderzoek, vertelt Han van de Sandt, Research Manager Metabolic Health Technology van TNO. “Te vaak worden chronische ziekten bestudeerd in kortdurende studies met (dier)modellen waarbij de ziektemechanismen niet goed bekend zijn. De vertaling van gegevens uit deze studies naar de menselijke situatie is daarmee erg moeilijk, zo niet onmogelijk. De menselijke fysiologie is namelijk complex en veel ziekten ontstaan gedurende langere tijd.” Investeren in het goed karakteriseren van preklinische modellen verkleint de faalkans van kandidaat medicijnen tijdens het dure klinische traject. Dit geldt ook voor proefdiervrije methoden, zoals organ-on-a-chip, die maar een klein deel van de gehele mens nabootst. Han: “Als deze modellen worden ingezet voor complexe biologische vraagstellingen zoals bij geneesmiddelenontwikkeling, is het essentieel dat bekend is welk deel van de menselijke fysiologie het model wel representeert en welk deel niet. Een interessante ontwikkeling is om met menselijke stamcellen inzicht te krijgen in de reactie van iedere individuele patiënt op een kandidaat geneesmiddel. Als dit wordt gerealiseerd, kan dit leiden tot minder en beter opgezette klinische studies.”

“Investeren in het goed karakteriseren van preklinische modellen verkleint de faalkans van kandidaat medicijnen tijdens het dure klinische traject”

Microtracing

Een tweede optimalisering van geneesmiddelen onderzoek is te behalen door tijdens het vroeg klinisch onderzoek – bij een beperkt aantal gezonde vrijwilligers – méér metingen te doen. Met speciaal ontwikkelde vroege biomarkers zijn effecten met steeds gevoeliger meetmethoden eerder vast te stellen. Wouter Vaes, Senior scientist Microdosing and microtracer studies, legt uit: “Microtracing is een techniek waarbij zeer kleine hoeveelheden geneesmiddelen bij mensen worden toegediend. Het kan helpen om te onderzoeken wat het menselijk lichaam met het medicijn doet, en andersom. Door dit in een veel vroegere fase te doen dan nu het geval is, kan ook veel eerder een goed onderbouwde inschatting worden gemaakt over de slaagkans van het kandidaat geneesmiddel. Dit kan enorm veel kosten besparen.”

Internationale regelgeving aanpassen

Peter van Dijken, Managing director Healthy Living, besluit: “Investering in betere preklinische modellen en uitgebreid vroeg klinisch onderzoek kan leiden tot substantiële kostenreducties en optimale ontwikkeling naar effectieve geneesmiddelen. De gewoonten en internationale regelgeving moeten worden aangepast om dit te realiseren. Dit kan alleen met inzet van alle stakeholders. Ook de komst van het European Medicines Agency (EMA) – dat verantwoordelijk is voor de wetenschappelijke evaluatie, het toezicht en de veiligheidsbewaking van geneesmiddelen in de EU – naar Amsterdam kan daarin een positieve rol vervullen.”

Auteurs

Peter van Dijken, Managing director Healthy Living

Han van de Sandt, Research Manager Metabolic Health Technology

Wouter Vaes, Senior scientist Microdosing and microtracer studies

contactpersoon
Dr. Peter van Dijken Locatie Leiden - Sch + Page 1 Locatie: Locatie Zeist
e-mail
nieuws
evenementen
lees ook
aandachtsgebieden
  • Gezond leven