Hoe houd je ploegendienstwerknemers duurzaam inzetbaar?

3 min leestijd

Als je langdurig werkt in ploegendienst loop je op langere termijn een groot risico op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, diabetes en slaapproblemen. Samen met bedrijven ontwikkelt TNO effectieve interventies op maat om werknemers duurzaam voor het werk te behouden.

Ploegendienst, oproepwerk, nachtwerk en werken in de zorg, bij de politie of brandweer kun je allemaal schuiven onder ‘onregelmatig werk’ of in het Engels: shift work. Behalve langetermijneffecten als het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, diabetes en slaapproblemen, kan verstoring van de biologische klok of het dag-nachtritme de alertheid ’s nachts verminderen. Gecombineerd met slaaptekorten kan dat zorgen voor een groter risico op ongevallen op het werk of na het werk in de auto op weg naar huis. In het rapport ‘Nachtwerk en gezondheidsrisico’s: mogelijkheden voor preventie’ uit 2015 kwam de Gezondheidsraad tot de conclusie dat er nauwelijks effectieve interventies zijn.

Mensen verschillen

“Dat klopt wel, want tot nu toe is er vooral onderzoek gedaan naar shift work op groepsniveau”, zegt technisch bedrijfskundige Hardy van de Ven. Hij is verbonden aan de TNO-afdeling ‘Sustainable Productivity and Employability’ (SPE). “Iedereen reageert anders op een algemene groepsinterventie. Mensen verschillen in leeftijd en leefstijl. Zo heb je ochtend- en avondmensen. Ochtendmensen hebben meer moeite met nachtwerk dan avondmensen en zullen minder snel herstellen.”

“Factoren zoals ‘ochtend- of avondmens zijn’ kunnen veel beter de individuele verschillen in slaap- en herstelbehoefte verklaren dan de leeftijd”

Ouderen-jongeren

Half oktober 2017 is Van de Ven gepromoveerd aan de Rijksuniversiteit Groningen op een onderzoek naar oudere ploegendienstwerknemers. Het idee was altijd dat het werken in ploegendienst zwaarder wordt met het toenemen van de leeftijd. Maar uit zijn onderzoek bleek dat ouderen niet meer problemen ervaren met ploegendienst dan jongeren. “Andere factoren zoals ‘ochtend- of avondmens zijn’, kunnen veel beter de individuele verschillen in slaap- en herstelbehoefte verklaren dan de leeftijd.” SPE-collega en bewegingswetenschapper Alwin van Drongelen vult aan: “Oudere werknemers zullen vaker ingezet gaan worden tijdens de nacht. Het wordt steeds moeilijker de personeelsbezetting rond te krijgen. Daarom zullen allerlei ontzie-maatregelen voor ouderen nauwelijks meer houdbaar zijn.”

Interventieopties

TNO heeft al jaren ervaring in het ontwikkelen van nieuwe interventies om (oudere) medewerkers duurzaam inzetbaar te houden voor een bedrijf of organisatie. Er zijn vier interventieopties: bronaanpak, werkomgeving, roosters en leefstijl. TNO kan samen met een bedrijf voor alle vier opties op maat gemaakte interventies ontwikkelen gericht op persoon- en bedrijfskenmerken. Van de Ven noemt altijd als eerste advies aan bedrijven: de bronaanpak. “Kijk kritisch naar je bedrijfsprocessen. Is shift work echt nodig? En zo ja: hoe kun je het aantal nacht- en vroege ochtenddiensten beperken? Dit is niet de makkelijkste maar wel de beste manier om de hele shift work problematiek te voorkomen.”

“Er zijn vier interventieopties: bronaanpak, werkomgeving, roosters en leefstijl”

Powernaps

Vrij recent is TNO bij Tata Steel in IJmuiden een project gestart gericht op het terugdringen van de kortetermijneffecten van onregelmatig werk. “We kijken eerst naar wat voor werkzaamheden mensen ’s nachts doen”, zegt Van Drongelen. “Dan onderzoeken we welke interventies mogelijk zijn om iemand zo lang mogelijk alert te houden. Je kunt bijvoorbeeld op de persoon afgestemde powernaps invoeren. Na zo’n nachtdutje ben je weer alerter. Dit wordt al veel toegepast in de luchtvaart. Toch is het een interventie die in andere sectoren niet gemakkelijk te implementeren is. Er zullen bijvoorbeeld slaapvoorzieningen moeten worden gerealiseerd.”

Taakafwisseling

“Een ander idee is taakafwisseling. Mensen houden het niet vol de hele nacht naar een monitor te turen. Je kunt dan mensen via een app of computergestuurd een meer ontspannende taak laten verrichten, laten bewegen of gamen. ’s Nachts moet iemand ook eten. Maar wat en wanneer? Binnen TNO is ook de kennis aanwezig om per persoon een voedingsadvies te geven. Liefst geen vette of koolhydraatrijke hap bijvoorbeeld. Met een gepersonaliseerde app zou je mensen ’s nachts individueel kunnen ondersteunen. Je kunt ook aanpassingen van de werkomgeving maken, afhankelijk van de wensen en behoeften van de doelgroep.”

“Bij elke interventie is het belangrijk dat je de werknemer vanaf het begin betrekt. Verandering van werktijden heeft een behoorlijke impact op iemands sociale leven”

Ergonomisch rooster

Een belangrijke interventieoptie is de ontwikkeling van een gepersonaliseerd ergonomisch rooster om gezondheidsklachten zo veel mogelijk te voorkomen. Enkele criteria voor zo’n rooster zijn: houd er rekening mee of iemand een ochtend- of avondmens is. Beperk opeenvolgende dezelfde diensten. Rooster voorwaarts: ‘ochtend-middag-nacht’ en niet andersom: ‘nacht-middag-ochtend’. Van der Ven: “Bij elke interventie – ook bij een nieuw rooster – is het belangrijk dat je de werknemer vanaf het begin betrekt. Dit zal bijdragen tot een hogere tevredenheid. Verandering van werktijden heeft een behoorlijke impact op iemands sociale leven. Zo voorkom je wantrouwen en weerstand. Kijk, interventies zijn alleen effectief als ze werken en gebruikt worden.”

contactpersoon
Hardy_van_de_Ven_TNO_700.jpg
Dr. Hardy van de Ven Locatie Leiden - Sch + Page 1 Locatie: Locatie Leiden - Schipholweg
e-mail
nieuws
evenementen
lees ook
vacatures
aandachtsgebieden
  • Gezond leven