Hoe schaars zijn onze grondstoffen?

3 min leestijd

Diverse organisaties, waaronder TNO, hebben op 24 januari het Grondstoffenakkoord getekend. Hiermee spreken ze de intentie uit om van Nederland een circulaire economie te maken, waarin producten en grondstoffen maximaal worden hergebruikt zonder hun waarde te verliezen. Maar hoe doe je dat? Bedrijven kunnen vaak moeilijk inzicht krijgen in de samenstelling of herkomst van hun inkoopgoederen. De Grondstoffenscanner biedt uitkomst. TNO’er Ton Bastein werkt er op dit moment aan.

1. Waarom staat de circulaire economie tegenwoordig zo prominent op de agenda bij de politiek en het bedrijfsleven?

“Er komt steeds meer besef dat de leveringszekerheid van bepaalde grondstoffen onder druk staat, en dat maakt bedrijven en economieën kwetsbaar. Er is de laatste jaren bijvoorbeeld veel discussie geweest over zeldzame aardmetalen – platina, indium en gallium – die in elektronica en zonnecellen worden verwerkt. Sommige grondstoffen worden in slechts een beperkt aantal landen gewonnen en zijn dus kwetsbaar voor instabiliteit van regeringen. Of ze worden onder slechte humanitaire omstandigheden gewonnen of komen uit conflictgebieden. In een circulaire economie kun je recycling optimaliseren, de levensduur van producten verlengen of een andere omgang met producten organiseren, zoals het delen van producten of het aanbieden van diensten rond een product. Daardoor gaat de behoefte aan grondstoffen omlaag en maak je de economie minder kwetsbaar.”

“Er komt steeds meer besef dat de leveringszekerheid van bepaalde grondstoffen onder druk staat, en dat maakt bedrijven en economieën kwetsbaar”

2. Welke rol speelt TNO om die transitie te bevorderen?

“In een rapport voor het Ministerie van Infrastructuur en Milieu uit 2013 berekenden we dat de circulaire economie 7 miljard euro en 54.000 banen kan opleveren. Dat rapport is vaak gebruikt en geciteerd. Ook heeft het veel activiteiten in gang gezet, zowel regionaal als nationaal. Het heeft onder meer geleid tot het Rijksbreed programma Circulaire Economie, dat zich richt op reductiedoelstellingen voor vijf groepen materialen: biomassa, bouwmaterialen, kunststoffen, grondstoffen voor de maakindustrie en huishoudelijk afval. Het streven is om de hoeveelheid grondstoffen in 2030 te halveren en in 2050 volledig circulair te zijn. Op 24 januari tekende een brede groep maatschappelijke stakeholders het Grondstoffenakkoord. Nu moeten de doelstellingen geconcretiseerd worden. TNO is gevraagd om de haalbaarheid van die doelstellingen te toetsen. Om een kwantitatieve basis onder de discussie te leggen, werken we nu ook aan een Grondstoffenscanner. Hiermee willen we informatie over materialen, in dit geval metalen en minerale grondstoffen, op een hanteerbare manier toegankelijk maken.”

3. Hoe werkt de Grondstoffenscanner?

“Het wordt onderdeel van een website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), waarop informatie over grondstoffen bij elkaar is gebracht. Voor de zomer wordt hij gelanceerd. Je kunt er factsheets vinden over bepaalde grondstoffen en zoeken welke grondstoffen er in bepaalde producten zitten. De factsheets laten bijvoorbeeld zien waar grondstoffen vandaan komen en in hoeverre ze kritiek zijn. Ook verwijzen we door naar websites met meer informatie, bijvoorbeeld naar marktstudies over specifieke grondstoffen. We richten ons vooral op bedrijven die veel met de inkoop van materialen te maken hebben, zoals de maakindustrie, en die zelf geen grote strategische inkoopafdeling hebben. We willen hen niet alleen informatie geven, maar ook een handelingsperspectief bieden; welke actie kunnen ze ondernemen? Bijvoorbeeld door alternatieve materialen te suggereren of een checklist aan te reiken waarmee ze de betrouwbaarheid van een leverancier kunnen toetsen.”

“Veel grondstoffen die onder druk staan, zijn de vitaminen van de economie. Er is maar een hele kleine hoeveelheid van nodig, maar ze vervullen wel een essentiële taak”

4. Waarom zouden bedrijven de Grondstoffenscanner moeten gebruiken?

“We willen bedrijven gereedschap aanreiken waarmee ze hun risico’s kunnen inschatten. En we willen bewustzijn creëren over de problemen die je overmorgen kunt hebben. Problemen die je morgen hebt, moet je natuurlijk vandaag aanpakken. Maar van de problemen van overmorgen wil je met geringe inspanning weten hoeveel impact ze op jouw bedrijf kunnen hebben. Grondstoffen kunnen ineens niet meer leverbaar zijn of een hoge prijs krijgen. Uit een eerder onderzoek van TNO samen met de metaalbranche en de TU Delft bleek bijvoorbeeld dat 24 van de 30 ondervraagde bedrijven in 2011 acute problemen hadden met hun levering. Voor enkele van deze bedrijven bleek dat samen te hangen met de tsunami in Japan, waar de enige fabriek voor een bepaalde component stond. Ook het opkopen van een gehele productie door één partij komt voor. Die bewustwording over de risico’s is nu nog meestal onvoldoende. Het gaat weliswaar om kleine volumestromen maar veel van de grondstoffen die onder druk staan, zijn wel de vitaminen van de economie. Er is maar een hele kleine hoeveelheid van nodig, maar ze vervullen wel een essentiële taak.”

5. In hoeverre kan het inkoopbeleid van bedrijven hun reputatie schaden?

“In de Grondstoffenscanner is ook informatie opgenomen over de landen van herkomst, milieu-impact en mensenrechten. Komt jouw grondstof mogelijk uit een land waar met mensenrechten wordt gesjoemeld? Worden er conflicten mee gefinancierd? Vernietigt het mijnbouwproces het lokale milieu? Als jouw grondstof voor de helft uit Congo komt, wetende dat Congo op allerlei wereldranglijsten onderaan staat qua menselijke ontwikkeling, dan is het tijd om wakker te worden. Het kan een aanleiding zijn om met sectorgenoten na te gaan of de specifieke herkomst te achterhalen is en uit te zoeken hoeveel risico je loopt.”

contactpersoon
Dr. Ton Bastein Locatie Leiden - Sch + Page 1 Locatie: Locatie Den Haag - New Babylon
e-mail
nieuws
evenementen
lees ook
aandachtsgebieden
  • Circulaire Economie & Omgeving
  • Strategische Analyses & Beleid