Ongelijkheid op de Nederlandse arbeidsmarkt: de feiten

3 min leestijd

Het innovatief vermogen van de Nederlandse economie is er bij gebaat als werknemers voldoende autonomie en uitdaging in hun werk hebben. Uit onderzoek van TNO blijkt echter dat een groeiende groep werknemers dat de laatste jaren juist steeds minder ervaart. Volgens de onderzoekers is dit een punt van zorg, waar werkgevers aandacht voor moeten hebben.

“Zonder de vrijheid om je werk grotendeels naar eigen inzicht en op je eigen manier te doen, is de mentale belasting van werknemers aantoonbaar hoger. En dat heeft zijn weerslag op het innovatief vermogen van een bedrijf of organisatie”, zeggen TNO-experts Jos Sanders en Joost van Genabeek. Ze geven samen met prof. Wendy Smits (CBS/Maastricht University) en Katja Chkalova (CBS/UvA) een toelichting op het in begin juni 2017 verschenen rapport ‘Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt; de focus op ongelijkheid’.

Rapport over ongelijkheid op de arbeidsmarkt

In het rapport van het CBS en TNO gaan arbeidsmarktexperts van TNO, het CBS en een aantal universiteiten (Leiden, Amsterdam, Maastricht en Nijmegen) in op vragen over ongelijkheid op de arbeidsmarkt en hoe die zijn te verklaren. Het rapport laat zien welke groepen van welke ontwikkelingen profiteren of juist worden benadeeld. TNO en CBS beogen met de gebundelde bijdragen het politieke en maatschappelijke debat te voorzien van feiten. Op donderdag 15 juni zijn de onderzoeksresultaten onderwerp van discussie op het vierde DNA symposium in Den Haag. Auteurs gaan daar het debat aan met sociale partners, beleidsmakers en onderzoekers.

“Wie een partner heeft met een flexibel contract, blijkt zelf ook een grotere kans te hebben op een flexibele arbeidsrelatie”

Ontwikkelingen laag- en hoogbetaalde beroepen

Wendy Smits onderzocht met enkele collega’s de ongelijkheid en veranderingen in de beroepenstructuur. Ze keken naar de ontwikkelingen in de laag- en hoogbetaalde beroepen en het middensegment. “In zowel de laag- als hoogbetaalde beroepen is sprake van groei van de werkgelegenheid”, zegt Smits. “Maar bij de middengroepen is juist sprake van krimp. Dan gaat het vooral om routinematige taken. Denk aan productiewerk in de metaalsector of aan administratieve taken. Door automatisering en robotisering nemen machines dit soort werk van mensen over.” Daartegenover staat de groei van hoger betaalde beroepen, waar niet-routinematige, analytische vaardigheden doorslaggevend zijn. Daarnaast werken met name laagopgeleiden en jongeren vaker dan voorheen in de laagbetaalde beroepen. Smits: “In de laagst betaalde beroepen zien we veel dynamiek. Er is een grote instroom vanuit werkloosheid en vervolgens doorstroom naar beter betaalde beroepen.”

Arbeidsrelaties van partners

Katja Chkalova onderzocht de samenhang tussen verschillende typen arbeidsrelaties van partners. “Wie een partner heeft met een flexibel contract, blijkt zelf ook een grotere kans te hebben op een flexibele arbeidsrelatie. Deze samenhang verandert niet naarmate de relatie langer duurt. Hierdoor nemen de onzekerheden voor een stel steeds verder toe. De cumulatie van onzekerheid over een langere periode kan consequenties hebben voor de ongelijkheid tussen huishoudens. Dit kan ook demografische gevolgen hebben en de kansen op scheiding of het krijgen van kinderen beïnvloeden.”

“In zowel de laag- als hoogbetaalde beroepen is sprake van groei van de werkgelegenheid. Maar bij de middengroepen is juist sprake van krimp”

Afnemende kwaliteit van werk

Volgens de TNO-onderzoekers is de kwaliteit van de arbeid tijdens de crisisperiode zichtbaar afgenomen. Het percentage werkenden dat zijn baan als een ‘bad job’ omschrijft, nam van 2007 tot 2014 toe. De afnemende kwaliteit uit zich in meer werkonzekerheid, minder autonomie en het ontbreken van uitdagingen en promotiemogelijkheden. “Dat is vanuit het perspectief van innovatie en innovatief werkgedrag een risico”, zeggen Jos en Joost. “Als je veel ideeën hebt maar je krijgt niet de ruimte om daar ook iets mee te doen, vormt dat een rem op vernieuwing.” De vermindering van de kwaliteit van werk lijkt sinds 2014 overigens over de hele linie wel weer te stabiliseren. Het niveau is echter nog niet dat van vóór de crisis.

Jongeren en laaggeschoolden de dupe

Werknemers die minder goede arbeidsomstandigheden melden, zijn onder meer kok of kelner, winkelpersoneel, schoonmaker, huishoudelijk personeel en bejaarden- of kinderverzorger. De teruglopende kwaliteit van arbeid treft vooral jongeren en laaggeschoolden. Voor een deel zijn dat scholieren en studenten die hun opleiding of studie nog niet hebben afgerond, dus laagopgeleid zijn en hun bijbaan ook eerder van een mindere kwaliteit zullen vinden. Ook werkenden met een migratieachtergrond rapporteren relatief vaak ongunstige arbeidsomstandigheden. Maar de verschillen met die van werknemers met een Nederlandse achtergrond worden de laatste jaren wel steeds kleiner.

“Werknemers die minder goede arbeidsomstandigheden melden, zijn onder meer kok of kelner, winkelpersoneel, huishoudelijk personeel en bejaarden- of kinderverzorger”

Opwerken naar beter betaalde baan

Door het aanleren van nieuwe vaardigheden kun je je proberen op te werken van laagbetaald werk van lage kwaliteit naar beter betaald werk van betere kwaliteit. Volgens de TNO-experts krijgen laaggeschoolden daarvoor echter relatief weinig kansen en ondervinden ze ook minder steun van hun leidinggevende. Dat vergroot mogelijk ook de ongelijkheid op de arbeidsmarkt.

Embed caption here

Sleutels voor succesvol Leven Lang Leren

Embed caption here

Een Leven Lang Leren voor iedereen belangrijk, maar in het bijzonder voor kwetsbare groepen

Embed caption here

Kwaliteit van werk onder druk

Uitgave ‘Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt’

‘Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt’ (DNA) is een tweejaarlijkse uitgave van TNO en CBS die inmiddels is uitgegroeid tot dé Nederlandse monitor op dit gebied. De uitgave over ongelijkheid op de arbeidsmarkt is de vierde in de reeks.

Downloaden
contactpersoon
Dr. Jos Sanders Locatie Leiden - Sch + Page 1 Locatie: Locatie Leiden - Schipholweg
e-mail
nieuws
evenementen
lees ook
vacatures
aandachtsgebieden
  • Gezond leven