Warmtepomp essentieel voor toekomst zonder aardgas?

3 min leestijd

Na het besluit over het stoppen met gas uit Groningen is de discussie over nut en noodzaak van warmtepompen in alle hevigheid losgebarsten. Uiteindelijk gaan we in Nederland van het aardgas af en er zijn pleidooien om versneld afscheid te nemen van de cv-ketel. Maar wat is realistisch? Eén ding is zeker: de warmtepomp is een deel van de oplossing, maar opzichzelfstaand geen wondermiddel voor elke huiseigenaar.

“Voorwaarde voor een rendabele warmtepomp is onder meer dat je huis goed geïsoleerd is, je het gebruik van warmte verlaagt, zelf energie opwekt met PV-zonnepanelen of zonnecollectoren, en eventueel ook energie opslaat. Die factoren zijn bepalend”, vertelt Huub Keizers, programmamanager Energie in de Gebouwde omgeving van TNO. “Daarnaast moet de warmtepomp goed zijn ingeregeld. Het gaat steeds om een integrale oplossing. Of je nu eigenaar bent van een woning, appartementencomplexen beheert zoals een woningcorporatie of een gemeente die het op wijkniveau benadert. Welke warmtepomp daarbij geschikt is, hangt sterk af van je persoonlijke situatie.”

Van cv-ketel naar warmtepomp

Simpelweg de cv-ketel vervangen door een warmtepomp zonder oog te hebben voor isolatie, is volgens Keizers ondoordacht. Aanschaf lijkt een goede bijdrage aan de milieu- en klimaatdoelstellingen, maar kan in de praktijk een fors hoger elektrisch verbruik en dus hogere energierekening betekenen. Het verdient daarom aanbeveling alle aspecten, al dan niet met een adviseur, op een rij te zetten. Dat moet antwoord geven op vragen als: hoeveel energie gebruikt ons huishouden, hoeveel gaat op aan warm water en hoeveel aan verwarming, is het gebruik te verlagen met behoud van comfort en gemak, is de woning en zijn de radiatoren ervoor geschikt?

“Je huis goed isoleren is altijd de eerste stap”

Type warmtepomp kiezen

Vervolgens is het raadzaam om af te wegen welk type warmtepomp in aanmerking komt: de bodem- dan wel luchtwarmtepomp die beide volledig elektrisch werken of een hybride die het huis samen met de cv-ketel verwarmt. En welk vermogen is dan nodig?

Als vuistregel kun je daarvoor aangehouden: een bodemwarmtepomp heeft voor ruimteverwarming en warmtapwater een COP van ongeveer 4 (Coëfficiënt Of Performance; 1 kWh elektrisch levert 4 kWh thermische energie), terwijl de COP van een luchtwarmtepomp jaargemiddeld typisch op 3 uitkomt. Dit is sterk temperatuurafhankelijk.

Plug & play

De huidige generatie warmtepompen pakt in sommige situaties niet goed uit voor het milieu of de portemonnee. Daarom werkt TNO met industriële partners aan het optimaliseren ervan. De industrie ontwikkelt nieuwe concepten en in het lab bij TNO worden de verbeterde pompen getest. Ze moeten compacter, stiller, beter presteren en ‘plug & play’ worden. “Dat is onze rol als TNO: het bedrijfsleven helpen innoveren om in dit geval de ambitie om klimaatneutraal te worden, versneld te bereiken”, zegt Keizers.

“ECN part of TNO ontwikkelt technologieën zoals de magneto-calorische warmtepomp, die zonder vluchtige koelvloeistoffen werkt. Hiermee loopt ons land wereldwijd voorop”

Nieuwe generatie warmtepompen

“Tegelijkertijd werken we aan de nieuwe generatie warmtepompen”, vervolgt Keizers. “Onze collega’s van ECN part of TNO ontwikkelen bijvoorbeeld nieuwe types, zoals de thermo-akoestische en de magneto-calorische warmtepomp die zonder vluchtige koelvloeistoffen werken. Dit zijn veelbelovende technologieën waarmee ons land wereldwijd vooroploopt. Net als we dat ooit met de cv-ketel deden.”

Integrale oplossing

Zo werkt TNO aan innovatieve oplossingen voor de korte en lange termijn. Want hoewel het niet realistisch lijkt om voor alle woningen over een paar jaar al afscheid te kunnen nemen van de cv-ketel, is de warmtepomp een belangrijk element in de integrale oplossing die TNO bepleit voor woning, appartementenblok of wijk. Die bestaat uit het in kaart brengen en reduceren van de warmtevraag (isolatie, warmteterugwinning) en vervolgens het kiezen voor de vervanger van de cv-ketel. Dat zal meestal een bepaald type warmtepomp zijn of de koppeling naar een (lokaal) warmtenet.

“Welke warmtepomp geschikt is, hangt sterk af van je persoonlijke situatie”

Cv-ketel blijven gebruiken

Hoe brengt Huub Keizers in de praktijk wat hij predikt over het realiseren van een energieneutrale, of liever, energiepositieve gebouwde omgeving? Hij krijgt persoonlijk veel vragen over de warmtepomp. Steevast legt hij dan uit dat er geen standaard ideale oplossing is, maar je zelf moet bepalen welke voor jou geschikt is. In een aantal gevallen kun je zelfs beter je cv-ketel nog even blijven gebruiken. Maar misschien heeft je gemeente plannen jouw wijk over een paar jaar van het gas te halen. Verdiep je in de politieke plannen, in de techniek, kosten en opbrengsten.

Over een paar jaar energiepositief

“Zelf ben ik ook bezig onze woning energieneutraal te maken”, vertelt Keizers. “Eerst isoleren. Ik heb geen ruimte voor een zonneboiler, maar het dak ligt straks vol met zonnepanelen en ik schaf een lucht-waterwarmtepomp aan. Toch kom ik met de opbrengst van ons dak waarschijnlijk niet verder dan het afdekken van de elektra en de helft van onze warmtevraag. Ik ga de rest dus groen bijkopen en dan ben ik binnenkort van het aardgas af. Met nieuwe ontwikkelingen, zoals efficiëntere zonnepanelen of een nokboiler, ben ik over een paar jaar vrijwel zeker energiepositief.”

Meer informatie?

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Huub Keizers

Neem contact op
contactpersoon
Ir. Huub Keizers Locatie Leiden - Sch + Page 1 Locatie: Locatie Delft - Leeghwaterstraat
e-mail
nieuws
evenementen
vacatures
aandachtsgebieden
  • Bouw, Infra & Maritiem