Zo sporen we schadelijke stoffen sneller op

3 min leestijd

TNO heeft een methode ontwikkeld voor het snel opsporen van blootstelling aan benzeen. Dit is een mooi voorbeeld van personalised sensing, een type sensoriek dat wordt ingezet om milieueffecten voor mensen beter te kunnen managen. Het unieke van deze methode: de gebruiksvriendelijkheid, de mogelijkheid om op locatie uit te lezen en het feit dat de uitslag al binnen enkele uren beschikbaar is.

Sommige stoffen in aardgas- en olie kunnen bij langdurige blootstelling de gezondheid schaden. Daarom doen producenten van olieproducten er alles aan om hun werknemers te beschermen. Biomonitoring, ofwel het meten van waardes van schadelijke stoffen in de urine van werknemers, laat zien wanneer mensen blootstaan aan risico’s en in welke mate. Benzeen is een van die schadelijke stoffen. Een kleine hoeveelheid in het lichaam is wettelijk toegestaan.

Wachten op de uitslag

De huidige methode voor het testen van de aanwezigheid van benzeen bij werknemers is omslachtig. De periode van het nemen van de monsters tot aan de uitslag kan soms oplopen tot enkele weken. Dat komt omdat de urinemonsters in een daartoe gespecialiseerd lab getest worden. Als het gaat om monsters vanaf olieplatforms of andere afgelegen gebieden, dan gebeurt het transport met bijvoorbeeld reguliere helikoptervluchten die niet elke dag plaatsvinden.

Een nieuwe testmethode

Shell zocht naar een snellere en praktischere aanpak. Jan Urbanus, Manager Exposure and Health Analytical Sciences van Shell Health: “Allereerst willen we direct kunnen ingrijpen indien nodig. Met een veel sneller testresultaat kunnen we bijvoorbeeld al de volgende dag de werkprocedures aanpassen indien nodig. Daarnaast zien wij het als onze taak om bij te dragen aan de algehele kennis omtrent blootstelling aan chemische stoffen op de werkplek. We willen veel vaker en veel meer meten, niet alleen in situaties waarbij er mogelijk een verhoogd risico is.” Shell Health vond in TNO een goede partner. Jan: “TNO heeft analytici in huis en de nodige kennis van arbeidshygiëne. Maar minstens zo belangrijk is dat zij toepassingen weten te commercialiseren. Marktverkenning en haalbaarheidsstudies behoren tot hun dienstenpakket. Daarnaast weet TNO de juiste partners te betrekken.”

Ter plekke in het veld testen

De nieuwe testmethode beslaat minder stappen en heeft een lagere detectielimiet dan de tot nu toe gehanteerde methode. Anjoeka Pronk, senior wetenschapper Arbeids- en Milieuhygiëne bij TNO, vertelt: “We hebben de ingewikkelde analysemethode teruggebracht naar een aantal simpele stappen met een doorlooptijd van maar enkele uren. Ook hebben we de gevoeligheid vergroot om waarden onder de huidige grenswaarde te kunnen meten. Vervolgens hebben het gehele proces in kaart gebracht, van het afnemen van urine tot aan de test zelf. Welke labinstrumenten heb je nodig, en welke zijn bruikbaar voor deze toepassing? Hoe neem je bijvoorbeeld urine af in het veld? Hoe verwarm je tot 37 graden, de temperatuur die nodig is om de test uit te voeren? Uiteindelijk moet een arbeidshygiënist of verpleegkundige zonder problemen aan de slag kunnen op locatie en wordt tussenkomst van een gespecialiseerd lab overbodig.”

“We willen veel vaker en veel meer meten, niet alleen in situaties waarbij er mogelijk een verhoogd risico is”

Uitlezen op locatie

De eerste fase van het project is inmiddels afgerond: de analysemethode is aangepast en in het lab gevalideerd. De uiteindelijke detectie van het afbraakproduct van benzeen gaat echter nog steeds via complexe uitleesapparatuur. Bij de volgende stap ligt daarom de focus op de ontwikkeling van een compacte en gebruiksvriendelijke versie van dit uitleesapparaat waarmee de analysemethode bovendien kan worden uitgelezen op locatie. Anjoeka: “Dit willen we doen in samenwerking met een producent van apparatuur voor het meten van schadelijke stoffen. De bedoeling is dat de testmethode commercieel beschikbaar komt voor de (olie en gas) industrie.”

Breed inzetbaar

Ook sommige andere blootstellingen aan schadelijke stoffen zijn op te sporen met soortgelijke methodes, vertelt Anjoeka. “We zijn nu al bezig met exploratie van de mogelijkheid om een dergelijke analysemethode voor PAK’s (Polycyclische aromatische koolwaterstoffen, ofwel schadelijke stoffen die ontstaan als organisch materiaal verbrandt bij hoge temperaturen, red.) te ontwikkelen. In de toekomst willen we toe naar een apparaat dat meerdere stoffen kan uitlezen die bij een bepaalde hoeveelheid schadelijk kunnen zijn.”

Meten is weten

De nieuwe methode van testen is meer dan een handige, goed doordachte ‘on-the-go’ oplossing die overschrijdingen sneller kan detecteren. Het geeft de mogelijkheid om op grotere schaal te meten. Hoe meer testresultaten er zijn, des te groter het inzicht in wanneer en waar risico’s kunnen optreden. Dit geeft de mogelijkheid om op voorhand veiligheidsmaatregelen te treffen. Voor de petrochemische industrie kan die input van waarde zijn om risico’s nog adequater te beheersen. Met als uiteindelijk doel de blootstelling aan schadelijke stoffen tot een absoluut minimum beperken. Voor iedere werknemer, op iedere werkplek. 


Wat is benzeen?

Benzeen is een vluchtige stof die vrijkomt bij het produceren of verbruiken van olieproducten zoals diesel en benzine. Is dit zorgwekkend? In principe niet. Want alleen bij langdurige blootstelling en grote hoeveelheden kan benzeen schadelijk zijn voor de gezondheid.

Kijk voor alles wat wij doen op het gebied van haveninnovatie op tno.nl/haven.

contactpersoon
Dr. ir. Anjoeka Pronk Locatie Leiden - Sch + Page 1 Locatie: Locatie Zeist
e-mail
bijlage
nieuws
evenementen
lees ook
aandachtsgebieden
  • Gezond leven